Nostalgia rosyjskiej emigracji

prof. Iwona A. Ndiaye
„Ludźmi na walizkach”, nieustannie czekającymi na powrót do domu nazywali literaturoznawcy pierwsze pokolenie rosyjskiej emigracji początków XX w. Instytut Literaturoznawstwa UWM po raz 7. zaprosił do debaty poświęconej najwybitniejszym Rosjanom na uchodźstwie.

Instytut Literaturoznawstwa Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego jest jednym z najważniejszych centrów badań emigrantologicznych w Polsce. Tu ma swoją siedzibę Komisja Emigrantologii Słowian Międzynarodowego Komitetu Slawistów i tu od 7 lat organizowana jest międzynarodowa interdyscyplinarna konferencja naukowa „Luminarze rosyjskiej emigracji”. W tym roku dwudniowe obrady (25-26.10.) toczyły się pod hasłem "Nostalgia. Mity, losy i doświadczenie literackie rosyjskiej emigracji". Uczestniczyło w nich kilkudziesięciu panelistów z Polski, Rosji, Litwy, Francji, Włoch, Austrii i Tunezji. Wygłoszono ponad 30 referatów. Program został ułożony tak, aby umożliwić uczestnikom udział we wszystkich sekcjach.

Podobnie jak w roku ubiegłym, spotkania toczyły się za pośrednictwem platformy internetowej. Główną organizatorką i moderatorką była prof. dr hab. Iwona A. Ndiaye z Katedry Literatur Wschodniosłowiańskich Instytutu Literaturoznawstwa UWM, sekretarz Komisji Emigrantologii Słowian.

- Nostalgia to temat wiodący emigracji rosyjskiej. Jak pokazują wystąpienia na tegorocznej konferencji, odnajdujemy te motywy nie tylko w poezji i prozie, ale także w publicytyce. Podczas emigracji tzw. pierwszej fali, czyli mającej miejsce po roku 1917, a w zasadzie po 1920, czyli po przewrocie bolszewickim i wojnie domowej, wielu przedstawicieli szeroko rozumianej kultury rosyjskiej znalazło się za granicą. Określamy tę pierwszą emigrację, czyli okres międzywojenny, „pokoleniem siedzących na walizkach”, czyli tych, którzy wierzyli, że wkrótce powrócą do ojczyzny. Tak najczęściej się nie stało; do końca swoich dni żyli poza Rosją. Stąd ten częsty motyw powrotu do rodzinnego domu, nostalgii za utraconą ojczyzną – mówi prof. Iwona A. Ndiaye.

Wszystkie konferencje przebiegają pod wspólnym tytułem „Luminarze rosyjskiej emigracji”. Pierwsze spotkanie z tego cyklu poświęcone było Iwanowi Buninowi i ta postać, jak podkreśla prof. Ndiaye, pojawia się co roku w konferencyjnych wystąpieniach.

- To w pewnym sensie symbol pierwszej emigracji, jeden z najbardziej znanych rosyjskich pisarzy, laureat literackiej nagrody Nobla z 1933 r. Był bohaterem pierwszego panelu dyskusyjnego „Mój Bunin”, do którego zaprosiliśmy wybitnych specjalistów z Polski i Rosji. Z czasem panel przekształcił się w międzynarodową konferencję z udziałem emigrantologów z wielu krajów Europy, mamy także od kilku lat uczestniczkę z Tunezji – wyjaśnia prof. I. A. Ndiaye.

Spotkania mają charakter interdyscyplinarny i jak zaznacza prof. Ndiaye budują klimat dialogu międzykulturowego osób zajmujących się tematem emigracji, ale reprezentujących różne dyscypliny: literaturoznawców, językoznawców, historyków, zajmujących się sztuką, pracowników muzeów.

Zwyczajowo obradom towarzyszą wystawy i spektakle teatralne. W tym roku przygotowano wystawę publikacji poświęconych rosyjskiej emigracji. Prof. Ndiaye zaprezentowała 2 swoje prace: monografię „Kobieta demoniczna w Polsce” poświęconą prozie humorystycznej Nadieżdy Teffi w przekładzie Juliana Tuwima oraz 1 tom (z przygotowywanych 4) poświęcony publicystyce emigracyjnej okresu międzywojennego znanego rosyjskiego emigranta Dmitrija Fiłosofowa, który całe swoje życie na uchodźstwie spędził w Warszawie.

- Chcielibyśmy uruchomić nową serię wydawniczą pod nazwą Olsztyńskie Studia Emigrantologiczne. Mamy nadzieję, że umocni to nas jako ważny ośrodek na mapie badań emigracyjnych nie tylko Polski, ale i Europy – podsumowuje prof. Ndiaye.

Współorganizatorami konferencji były: Dom Rosyjskiej Zagranicy im. Aleksandra Sołżenicyna w Moskwie oraz Komisja Emigrantologii Słowian Międzynarodowego Komitetu Slawistów.

mah